Winterharde groenblijvende klimmers voor de Noord en Oostmuren..

De Berberidopsis carollina is een uit Chili afkomstige plant die uitstekend op het noorden gedijt. De plant heeft hulstachtige bladeren en rode bloemen die op ongeopende fuchsia knoppen lijken. Het is een wat rommelige klimmer die wel steun en geleiding nodig heeft. Geeft de voorkeur aan wat venige grond die echter wel goed vochtdoorlatend moet zijn. Bij strenge vorst afdekken met een flinke mulchlaag. Minimum temperatuur die wordt verdragen -12 graden.



 Akebia quinata is een uit China afkomstige, vrij rommelige klimmer met windende stengels. Bij een zachte winter wil hij zijn blad nog wel eens behouden, maar in strengere winter wordt ook deze klimmer kaal. Verdient in ieder geval ook een flinke mulchlaag bij strenge vorst en komt in het voorjaar dan weer terug. Snoeien na de bloei en iedere 3 tot 4 jaar tot aan de grond terugsnoeien om te veel wirwar te voorkomen. Minimum temperatuur die wordt verdragen - 12 graden.




Jasminum Nudiflorum
De meningen over de standplaats zijn nogal verdeeld. De één zegt volle zon (zuiden dus) de ander alleen ochtendzon. Ik denk dat hij op beide plaatsen voldoet, maar misschien op termijn beter op de één dan op de ander. Hoewel hij bladverliezend is, wil ik hem toch hier vermelden omdat de takken wel groenblijvend zijn in de winter en, niet onbelangrijk, hij prachtig  bloeit in de winter. In de winter en voorjaar is hij overdekt met prachtige gele bloemtjes, gelijk sterren. Hij verlangt een goede vochtdoorlatende grond en is geheel winterhard.  Hij moet wel geleid en gesteund worden.

Hydrangea
Er zijn twee (klim)hortensia varianten die wel groen blijven. Het betreft hier de Hydrangea serratifolia en de H. seemannii. Deze krachtige klimmers groeien in de schaduw of halfschaduw of tegen bomen. Ze verlangen een matig vruchtbare grond, goed gedraineerd met veel toegevoegde compost. De koude winter- en lentewind kan wel schade toebrengen aan de Hortensia's. Snoeien aan het eind van de zomer als de klimmer nog in bloei staat. Snoei de plant dan terug tot iets binnen de toegemeten ruimte.

Groenblijvende winterharde klimmers

Na de eerste flinke najaarssstorm van dit jaar, laat de tuin zijn wintertooi zien. De bladeren zijn er nu echt allemaal af en het éénjarig goed is platgewaaid. Peinzend kijk ik naar buiten en bekijk het groene geraamte van mijn tuin, want hiermee moeten wij het de komende maanden doen. De Magnolia, laat nu het licht weer volop toe in de tuin. De Boompioen, die ervoor in de luwte stond, laat alweer zijn knoppen zien. De meeste groenblijvers hebben zich deze zomer goed hersteld van de zware vorst van afgelopen winter. De Vibernum is weer goed teruggekomen na de noodzakelijke zware snoei en de Camellia en Rododendron laten alweer hun knoppen zien. De Laurierkers en de Portugese laurier staan er, met prachtig groen glanzend blad prima bij. De Euonymus geeft de nodige kleur en variatie, kortom de wintertuin hoeft verre van kaal te zijn.
GROENBLIJVENDE KLIMMERS
Qua  struiken is er over het algemeen genoeg te krijgen voor de wintertuin,  hoe anders ligt dat met de klimmers. Hoewel de vraag naar wintergroene klimmers over het algemeen vrij groot is, is het best moeilijk om sterke en winterharde planten te krijgen. Er zijn veel varianten Clematissen, Jasmijnen en ander soort groenblijvende klimmers, maar het succes om een koude winter te overleven is vaak afhankelijk van de standplaats en de temperatuur. Veel van deze soorten vriezen toch in tot de grond om in het voorjaar weer op te komen. De kale plek die de klimmer achterlaat is vaak niet in één seizoen opgevuld. Ook heeft deze catagorie vaak een winterdek nodig, of moet helemaal worden afgedekt. Er zijn tegenwoordig wel mooie hoezen voor de planten verkrijgbaar, maar het blijft behelpen.
Natuurlijk zijn er  klimmers die sterk zijn en makkelijk de vorst weerstaan. Denk bijvoorbeeld aan de Hedera (klimop) soorten, de Pyracantha (vuurdoorn), misschien niet een echt klimmer, maar deze kan in een paar jaar toch tot grote hoogte worden geleid. Euonymus (kardinaalsmuts), ook een mooie struik die goed naar boven kan worden geleid. Echter, om een hele schutting of tuinafscheiding tot boven aan te laten begroeien, vergt wel een paar jaartjes geduld. Een optie is om tijdens de zomer de beschikbare ruimte vol te laten groeien met éénjarig goed. Vooral de Tropaeolum is een dankbare klimmmer dit tot de eerste vorst nog volop bloeit en groeit. Ook plantenbakken gevuld met heide, sierkooltjes, cyclamen en gaultheria geven in de winter nog wat kleur aan de schutting. Met deze tips moet het toch lukken om de tuin, ook in de winter, een wat vrolijker aanzicht te geven, en straks met een sneeuwmuts op wordt het helemaal een plaatje.
Een lijst welke klimmers het meest geschikt zijn qua ligging, bloem en winterhardheid wordt in een volgend artikel gepubliceerd.

Medinella

De Medinella is een prachtige kamerplant, die echter wel wat ruimte eist. De breed uitstoelende bladeren vragen om een ruime plek, met liefst zo min mogelijk andere planten in de buurt. Een plek op een hoge plantentafel of kruk is dan ook de beste plaats voor deze plant.
De plant wordt veel aangeboden in het najaar als de meeste andere planten toe zijn aan de winterrust. Omdat de plant het jaar rond wordt opgekweekt in de kassen is er echter geen vaste tijd voor de aanschaf.
De Medinella vindt zijn oorsprong in de tropen, Java, de Filippijnen en oost Afrika. Omdat de plant wordt opgekweekt onder de, voor deze plant ideale omstandigheden, heeft de plant na aanschaf vaak last van een terugval. De overgang van kas, winkel en woonkamer is niet ideaal voor een plant in de knop. Vooral niet omdat de plant sterk reageert op wisselende temperaturen. Schrik dus niet als de plant na aankoop een gedeelte van zijn bloempjes, die verscholen zitten tussen prachtige roze schutbladeren, laat vallen. Bij goede verzorging zal de plant zich prima herstellen.
Zoals al vermeld houdt de plant niet van grote temperatuurverschillen. De ideale omstandigheden voor de plant zijn dan ook tijdens de bloei: veel licht, hoge luchtvochtigheid, goede afwatering en regelmatig (1 x in de 2 weken minimaal) voeding. De plant mag tijdens de bloei wel regelmatig water hebben maar zorg dat hij nooit met zijn voeten in het water staat.  Het grote risico bij te veel water, is onder andere bladval en wortelrot. Zet de plant desnoods op een eilandje van kiezels, houdt de kiezels onder water zonder dat de onderkant van de pot in het water staat. Sproei of nevel de plant regelmatig. Laat de temperatuur tijdens de bloei niet onder de 18 graden komen. Als de plant is uitgebloeid snijd je de bloemen eruit. Zet de plant wat koeler, geef geen voeding meer en houd de plant net aan vochtig.
Zet na een periode van ongeveer 2 maanden, de Medinella weer lichter en warmer, begin weer met voeding geven en vergeet vooral niet rijkelijk te sproeien en te nevelen.

Vermeerdering van de plant is vrij simpel. Scheur een jonge loot voorzichtig van onder de plant af. Doop deze in wat stekpoeder en laat de stek onder glas of plastic hoes bij 25 graden en hoge luchtvochtigheid wortelen.

Oeps, de eerste nachtvorst dreigt.

Hij valt in voor je het weet: de eerste nachtvorst,  dus alarm voor de bollen en kuipplanten die de winter moeten zien te overleven. Het klimaat in onze te warme woningen is, met vaak slechte ventilatie, te droge lucht en te hoge temperaturen, niet bepaald ideaal. Een paar tips om de planten een kans te geven de winter te overleven is dus waarschijnlijk geen overbodige luxe. 

Stel jezelf allereerst de vraag of je de kuipplanten wel echt wilt laten overleven, of schaf je liever een verse plant aan in het voorjaar.

De kuipplant heeft namelijk wel een gebruiksaanwijzing die goed gelezen moet worden. De meest populaire overwinteraars zal ik hier behandelen. 

KUIPPLANTEN

Kuip- en patio planten: Mandeville (Dipladenia), Abutilon, Brugmansia (Engelentrompet), Bougainvillea, sommige Jasmijn en Hibiscus soorten, Tibouchina, Fuchsia’s, Geraniums: deze planten hebben allemaal een lichte plek nodig, redelijke luchtvochtigheid, temperatuur tussen 10 en 15 graden,  hooguit 1x per week een beetje water. GEEN voeding.

Genoeg water om te overleven maar te weinig om nieuwe groei te stimuleren. Snoei de plant terug als je ze binnen zet. Let vooral op de  luizen. Ontwikkelen zich bladluizen maak dan een mengsel van 1 liter water, 10cc spiritus, 1 el groene zeep. Sproei hiermee de plant af, maar dek wel de aarde af met plastic. Herhaal na 10 dagen.

ZOMERBOLLEN

Tips voor zomerbollen zoals:  Dahlia’s, Canna’s Gladiolen, Mirabelles, Fresia’s, Begonia’s: rooi de bollen op. Borstel de aarde eraf, laat even drogen (niet langer dan een dag of twee) en bewaar de bollen verpakt in kranten, stro of houtwol. Vooral niet te warm, anders lopen de bollen te vroeg in het voorjaar al uit. Want voor alle bollen en kuipplanten geldt, pas na 15 mei weer naar buiten. Natuurlijk kun je in de loop van april al beginnen met alles van verse aarde te voorzien en op te kweken. Maar ook hier geldt de regel : houd de temperatuur laag, anders groeit alles veel te slap en kwetsbaar op en zijn de planten een prima prooi voor allerlei ongedierte in het voorjaar. Dit is een probleem waar ik het voorjaar nog op terugkom.

OLIJF

Tot slot nog een advies voor de Olijf, want deze is ook vaak slachtoffer van verkeerde behandeling in de winter. De Olijf verdraagt lichte vorst,  tot ongeveer –5 graden gedurende een paar dagen. Daarna is het aan te raden de Olijf, indien nog handzaam, binnen te  zetten in een koele ruimte. Is de plant niet meer te verplaatsen dek de plant dan af met jute. De pot mag worden afgedekt met bobbeltjes plastic. De stam en takken echter NOOIT met plastic afdekken, om zweten en schimmel te voorkomen. Dek stam en takken af met jute of een wollen deken. Zorg er verder voor dat de Olijf door het jaar heen een goede afwatering heeft, zo voorkom je dat de plant zich in het najaar vol slurpt met de najaarsregens, waardoor bevriezing van stam en takken in de winter een groot gevaar vormen.

 

 

 

 

  

 

  

Culinaire tips uit de herfsttuin

 

Met Halloween op komst is het weer tijd voor wat creatief werk met betrekking tot de pompoenen. Momenteel volop te koop in de winkels, maar het leukst is natuurlijk als je de pompoenen uit je eigen tuin kunt halen. Zelfs met een tuin die voor het grootste gedeelte uit steen bestaat, is het mogelijk pompoenen met een flink formaat te oogsten. Ook culinair gezien is het aantrekkelijk om pompoenen te kweken. Een pompoensoepje is tegenwoordig niet te versmaden en het vruchtvlees kan worden verwerkt in diverse salades en wokgerechten en toetjes.

Eerst maar eens een recept voor een mooie pompoenenoogst: Men neme: enkele zaden, te koop bij tuincentra. Een stukje grond van ongeveer 1 bij 1 meter. Eventueel wat leidraad. Voor diegene die geen vierkante meter tuin kunnen missen is er natuurlijk ook de optie van een grote bloempot. Zorg voor het voorjaar voor een goed grondje, dmv tuinaarde, compost oude bladeren, desnoods keukenafval in de vorm fruitschillen, resten van prei, bloemkool, sla etc. De pompoen gedijt het best op rijke compost, goed vochtig, maar wel vochtdoorlatend anders gaat het rotten. Stop in het voorjaar de zaden in het bergje compost of in de bloempot, geef regelmatig water en hokus pokus, in het najaar prachtige pompoenen. De fee uit Assepoester is er een amateur bij. De bladeren en stelen van de plant kunnen door de tuin worden geleid, maar ook naar boven of  beneden. Bij een teveel aan bloemen of als de plant te lang wordt voor de tuin, kun je enkele bloemen afknijpen of de top uit de plant halen. Dit bevordert ook de groei van de pompoenen.

Nog een vrolijke slingeraar     
De Oost Indische Kers (Tropaeolum) trekt zich van aangegeven paden ook weinig aan. Hij woekert vrolijk door de tuin en bloeit volop van de zomer tot ver in het najaar, wanneer de meeste één-jarige op hun retour zijn. Ik ben nu alvast begonnen met het verzamelen van de zaden, want volgend jaar gaat hij zeker weer de herfsttuin opvrolijken. Een zeer dankbare één-jarige plant die ik eind juni heb gezaaid in bakken en de zomerborder. Als de border dan uitgebloeid raakt slingert de Oost Indische kers zich nog vrolijk langs paden en muurtjes. Je kunt de plant overal langs en door leiden. Als hij ergens groeit waar het niet zo uitkomt knip je hem gewoon af, of je leidt hem de andere kant op.

In de tuinen van de schilder Claude Monet in Giverney, Frankrijk worden de paden in de herfst ook opgesierd door de vrolijke kleuren van de Oost Indische kers. De tuinlieden leiden de planten langs de afstervende lage borders en over de paden, zodat de late herfstbezoeker het idee krijgt dat hij over een pad van bloemen loopt.

De plant is een zeer dankbare groeier die zichzelf in zachte winters uitzaait en in het voorjaar soms spontaan weer opkomt.

Nog een culinaire tip:

De bloemen en bladeren worden in de keuken ook gebruikt en toegevoegd aan salades en verwerkt in cocktails. Ze hebben een nootachtige, beetje peperige smaak. Rupsen en bladluizen vinden de plant in ieder geval ook een delicatesse. Het is dus aan te raden om, voor enig culinair avontuur, de plant goed te controleren op diverse insecten, anders heb je waarschijnlijk, gelijk met de groente, ook vlees bij je eten.

 

Tuintips voor de herfsttuin

Even een ouder stukje opnieuw onder de aandacht en hier en daar wat aangepast:

Nee nee, oh nee, dit stukje gaat niet over de tuin winterklaar maken. Er moet echter, voordat de winter invalt wel heel veel gebeuren en dan

heb ik het niet over blaadjes opruimen door ze

met veel lawaai weg te blazen.

Het rustige herfstweer heeft voor een prachtige tuin gezorgd. Na wat noodzakelijk snoeiwerk en verplaatsen en ruimen van diverse planten heb ik weer wat ruimte voor het uitvoeren van nieuwe ideeën voor het voorjaar. Ik denk dat ik aardig wat mensen blij heb gemaakt met de planten die ik over had omdat ik wat meer ruimte heb gemaakt in mijn tuin. Bedenk voordat je planten ruimt  altijd eerst even of je misschien nog iemand anders een plezier kan doen met de over geschoten planten.  Echt opruimen doe ik natuurlijk niet, er moet immers nog genoeg blijven liggen om de vogels wat te scharrelen te geven. De afgevallen bladeren in mijn tuin, en dat zijn er heel veel, worden om de camellia, de rododendrons, en de pioenrozen geharkt. Bovendien geef ik deze struiken een gift met bitterzout (magnesium). Dit versterkt en herstelt de groenblijvers.  Een beetje compost en mest erbij en het winterbed is klaar voor het voorjaar. Ook de nieuw geplante bollen krijgen een winterdekje. Natuurlijk vergeten wij de lelies en canna’s niet, die dit jaar voor het eerst in de grond blijven staan. De rest van de afgevallen bladeren gooi ik op een berg en hoop dan dat er misschien weer een egeltje zijn winterslaap in gaat houden. Hoe meer egeltjes in de tuin, des te beter mijn biologisch evenwicht in de tuin, want vooral de naaktslakken hebben, ook dit jaar weer aardig huis gehouden.

Rozen snoei ik alvast een flink stuk terug. Tenminste, als ze eindelijk uitgebloeid zijn. Bij de rozen ruim ik wel al het afgevallen blad op, dit voorkomt de vorming van schimmels, zoals sterroetdauw, meeldauw en roest. De meeste vaste planten laat ik ongemoeid. De zaden van de uitgebloeide bloemen vormen een goede aanvulling voor het voedsel van de tuinvogels. Bovendien vind ik dat zij wat meer structuur aan de tuin geven.

Beplantingsadviezen voor een herfstborder

Was september bij tijd en wijle een zondvloed, oktober laat zich tot nu toe ook niet van zijn vriendelijkste kant zien. Ik hoop dan ook dat de uitgesproken herfstplanten nog de nodige kleur aan de borders kunnen geven. De schaduwkant van mijn tuin heeft een mooie border met een combinatie van Monnikskappen, Fuchsia, Anemone en het prachtige blauw van het Gentiaantje in een bak. De Gentiaan is één van mijn favoriete planten maar verdwijnt altijd weer na de bloei. De omstandigheden zijn in mijn tuin niet ideaal om te overleven. De tweejarige plant moeten aan het eind van de bloeitijd gesplitst worden en opnieuw uitgeplant worden in verse grond. De plant verlangt over het algemeen een humusrijke, goede vochtdoorlatende grond, die altijd enigszins vochtig moet blijven. Daarin zit ook het probleem voor mijn tuin die, in een warme droge zomer, dichtslaat omdat ik op vette klei tuinier. De Monnikskappen doen het wat dat betreft beter. Vorig jaar heb ik een aantal nieuwe planten uitgezet, die ik uit zaad heb opgekweekt. Hoewel ik mij ervan bewust ben dat de planten zeer giftig zijn (alle delen, ook bloemen en zaad), heb ik het niet kunnen laten om nieuwe planten achter in de border te zetten. Kleine plukgrage handjes kunnen er dan niet bij. Overigens is de Monnikskap gewoon op de bloemenafdeling van de supermarkt en volop in boeketten van bloemisten te koop. Nergens wordt vermeld dat zelfs het vasthouden in de hand, al kan leiden tot irritaties. Terwijl er  over het algemeen redelijk hysterisch wordt gedaan over planten die veel minder giftig zijn en in de vrije natuur staan.

Het lijkt mij verder wel een fraai idee om tussen, of naast, de Monnikskappen wat siergrassen te plaatsen. Diverse decoratieve soorten, hoog en laag, worden steeds vaker aangeboden en toegepast in de tuin. Zij geven de tuin een mystieke aanblik in de vochtige herfstochtenden en geven wat vorm in de kale wintertuin.

Tuinfantoompjes

Als je ’s ochtends trouwens heel stil en voorzichtig de tuin inloopt heb je nog kans dat je elfjes en aardmannetjes kan betrappen bij het opruimen van bloemen- en bladafval in de tuin. Uiteraard is de kans hierop het grootst als je de slaap nog in je ogen hebt zitten. Fris gewassen en met de bril op blijken deze tuinfantoompjes dan vaak de flarden van spinnenwebben en een kolonie naaktslakken te zijn. Maar sprookjes of niet, de herfsttuin in de ochtend is één van de mooiste tuinmomenten van het jaar.

Zamioculcas

De zamioculcas, ook wel kamerpalm genoemd, is een razend populaire kamerplant die momenteel in tuincentra en supermarkten volop wordt aangeboden. 

 De woonplant van de maand september is een uiterst makkelijke plant die zelfs voor mensen, zonder ook maar een spat groen in de vingers, geen enkel probleem oplevert. Het geheim van deze plant is, dat hij gewoon met rust gelaten wil worden. Zet hem licht of donker, maakt niet uit. Geef hem veel water dan zullen de bladeren wat lichter worden. Geef hem zeer weinig water dan blijft hij ook probleemloos maanden in de kamer staan. Hij is erg decoratief en past in ieder interieur. Het blad, dat enigszins aan vetplanten doet denken, blijft glanzend en mooi, ook zonder sproeien of poetsen.

Tips voor de groene vingers

 









 

Heb je wel groene vingers en wil je toch meer uit de plant halen, dan zijn er uiteraard nog wel wat uitdagingen voor deze plant. De plant reageert namelijk spontaan op verpotten. Hoe groter de pot des te meer bladeren zich ontwikkelen. Zet je de plant op een lichte en zonnige plek, dan ontwikkelt de plant zelfs bloemen. De zamioculcas komt uit oost Afrika en is verwant aan de aronskelk. Na enige tijd ontwikkelen zich onderaan de plant kelkvormige bloemen. De plant produceert mannelijke en vrouwelijk bloemen. Aan de bladeren verschijnen ook na langere tijd een soort van broedknolletjes. Deze kunnen apart worden opgekweekt. Zelfs als de bladeren er verdort en dood uitzien, zijn de broedknolletjes vaak nog spring levend. Dus niet te snel weggooien.

 

Tot slot nog een kleine waarschuwing, maar niet onbelangrijk. Was je handen na het verpotten. De zamioculcas is namelijk behoorlijk giftig.